% Copyright © 2004-2009 Adam Przepiórkowski
%
% This program is free software; you can redistribute it and/or
% modify it under the terms of the GNU General Public License
% as published by the Free Software Foundation; either version 2
% of the License, or (at your option) any later version.
%
% This program is distributed in the hope that it will be useful,
% but WITHOUT ANY WARRANTY; without even the implied warranty of
% MERCHANTABILITY or FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE.  See the
% GNU General Public License for more details.
%
% You should have received a copy of the GNU General Public License
% along with this program; if not, write to the Free Software
% Foundation, Inc., 51 Franklin Street, Fifth Floor, Boston,
% MA 02110-1301, USA.

\author{Adam Przepiórkowski}

\section{Zestaw znaczników morfosyntaktycznych}
\label{sec:tagset}

Każdy znacznik morfosyntaktyczny jest ciągiem wartości rozdzielonych
dwukropkami, np.: \emph{subst:sg:nom:m1} dla segmentu \emph{chłopiec}.
Pierwsza wartość, np.~\emph{subst}, określa \emph{klasę gramatyczą}
(por.~p.\ref{sec:klasy-gramatyczne}), następne zaś, np.~\emph{sg},
\emph{nom} i~\emph{m1}~wartości odpowiednich dla tej klasy \emph{kategorii
gramatycznych} (por.~p.\ref{sec:kat}).

\subsection{Kategorie gramatyczne}
\label{sec:kat}

Poniższa tabela przedstawia repertuar kategorii gramatycznych używanych
w~Narodownym Korpusie Języka Polskiego.

\begin{tabular}{lll}
\multicolumn{3}{c}{\textbf{Liczba}: (2 wartości)} \\
pojedyncza & \emph{sg} & \emph{oko} \\
mnoga & \emph{pl} & \emph{oczy} \\
\multicolumn{3}{c}{\textbf{Przypadek}: (7 wartości)} \\
mianownik & \emph{nom} & \emph{woda} \\
dopełniacz & \emph{gen} & \emph{wody} \\
celownik & \emph{dat} & \emph{wodzie} \\
biernik & \emph{acc} & \emph{wodę} \\
narzędnik & \emph{inst} & \emph{wodą} \\
miejscownik & \emph{loc} & \emph{wodzie} \\
wołacz & \emph{voc} & \emph{wodo} \\
\multicolumn{3}{c}{\textbf{Rodzaj}: (5 wartości)} \\
męski osobowy & \emph{m1} & \emph{papież, kto, wujostwo} \\
męski zwierzęcy & \emph{m2} & \emph{baranek, walc, babsztyl} \\
męski rzeczowy & \emph{m3} & \emph{stół} \\
żeński & \emph{f} & \emph{stuła} \\
nijaki & \emph{n} & \emph{dziecko, okno, co, skrzypce, spodnie} \\
\multicolumn{3}{c}{\textbf{Osoba}: (3 wartości)} \\
pierwsza & \emph{pri} & \emph{bredzę} \\
druga & \emph{sec} & \emph{bredzisz} \\
trzecia & \emph{ter} & \emph{bredzi} \\
\multicolumn{3}{c}{\textbf{Stopień}: (3 wartości)} \\
równy & \emph{pos} & \emph{cudny} \\
wyższy & \emph{comp} & \emph{cudniejszy} \\
najwyższy & \emph{sup} & \emph{najcudniejszy} \\
\multicolumn{3}{c}{\textbf{Aspekt}: (2 wartości)} \\
niedokonany & \emph{imperf} & \emph{iść} \\
dokonany & \emph{perf} & \emph{zajść} \\
\multicolumn{3}{c}{\textbf{Zanegowanie}: (2 wartości)} \\
niezanegowana & \emph{aff} & \emph{pisanie, czytanego} \\
zanegowana & \emph{neg} & \emph{niepisanie, nieczytanego} \\
\multicolumn{3}{c}{\textbf{Akcentowość}: (2 wartości)} \\
akcentowana & \emph{akc} & \emph{jego, niego, tobie} \\
nieakcentowana & \emph{nakc} & \emph{go, -ń, ci} \\
\multicolumn{3}{c}{\textbf{Poprzyimkowość}: (2 wartości)} \\
poprzyimkowa & \emph{praep} & \emph{niego, -ń} \\
niepoprzyimkowa & \emph{npraep} & \emph{jego, go} \\
\multicolumn{3}{c}{\textbf{Akomodacyjność}: (2 wartości)} \\
uzgadniająca & \emph{congr} & \emph{dwaj, pięcioma} \\
rządząca & \emph{rec} & \emph{dwóch, dwu, pięciorgiem} \\
\multicolumn{3}{c}{\textbf{Aglutynacyjność}: (2 wartości)} \\
nieaglutynacyjna & \emph{nagl} & \emph{niósł} \\
aglutynacyjna & \emph{agl} & \emph{niosł-} \\
\multicolumn{3}{c}{\textbf{Wokaliczność}: (2 wartości)} \\
wokaliczna & \emph{wok} & \emph{-em} \\
niewokaliczna & \emph{nwok} & \emph{-m}
\end{tabular}

\subsection{Klasy gramatyczne}
\label{sec:klasy-gramatyczne}

Zasięg tradycyjnych części mowy, takich jak czasownik, rzeczownik, liczebnik
czy zaimek, jest nieostry i~przez to kontrowersyjny: czy
tzw.~\emph{odsłowniki}, tj. formy typu \emph{picie} i~\emph{palenie}, to
czasowniki (posiadają kategorię aspektu, są regularnie powiązane z~formami
czasownikowymi typu \emph{pić} i~\emph{palić}), czy też rzeczowniki
(odmieniają się przez przypadek, posiadają słownikową kategorię rodzaju)?,
czy \emph{piąty} to liczebnik (na to wskazuje semantyka), czy też
przymiotnik (na to wskazuje odmiana)?, czy \emph{taki} to zaimek
(semantyka), czy przymiotnik (odmiana)?

W~Narodowym Korpusie Języka Polskiego klasy gramatyczne rozumiane są morfosyntaktycznie są one
oparte na pojęciu \emph{fleksemu}, będącym pojęciem węższym od terminu
\emph{leksem}.

Poniższa tabela zawiera przybliżoną charakterystykę morfoskładniową
wszystkich klas fleksyjnych przyjmowanych w~niniejszym tagsecie. Symbol
$\ensuremath{\oplus}$ oznacza, że dla danej klasy fleksyjnej dana kategoria
gramatyczna jest morfologiczna (fleksemy należące to tej klasy zwykle
,,odmieniają się'' przez tę kategorię), zaś symbol $\ensuremath{\odot}$
oznacza, że dana kategoria jest słownikowa (wszystkie formy dowolnego
fleksemu należącego do tej klasy mają tę samą wartość tej kategorii, choć
mogą to być różne wartości dla różnych fleksemów, jak w~wypadku rodzaju
rzeczowników).

\begin{tabular}{lcccccccccccc}
\label{tabzewsz}
& liczba & przypadek & rodzaj & osoba & stopień & aspekt & zaneg. & akcent. & poprzyim. & akomod. & aglutyn. & wokal.  \\
rzeczownik & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
rzeczownik deprecjatywny & $\ensuremath{\odot}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
liczebnik główny & $\ensuremath{\odot}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ \\
liczebnik zbiorowy & $\ensuremath{\odot}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ \\
przymiotnik & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
przymiotnik przyprzym. & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
przymiotnik poprzyim. & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
przysłówek & ~ & ~ & ~ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
zaimek nietrzecioosobowy & $\ensuremath{\odot}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
zaimek trzecioosobowy & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & ~ \\
zaimek \textsc{siebie} & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
forma  nieprzeszła & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
forma przyszła \textsc{być} & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
aglutynant \textsc{być} & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ \\
pseudoimiesłów & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ \\
rozkaźnik & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
bezosobnik & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
bezokolicznik & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
im. przys. współczesny & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
im. przys. uprzedni & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
odsłownik & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
im. przym. czynny & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
im. przym. bierny & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
winien & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & $\ensuremath{\oplus}$ & ~ & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
predykatyw & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
przyimek & ~ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
spójnik & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
kublik & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
ciało obce nominalne & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\oplus}$ & $\ensuremath{\odot}$ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
ciało obce luźne & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
forma nierozpoznana & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ \\
interpunkcja & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~ & ~
\end{tabular}

Poniższa tabela zawiera informacje o~formach podstawowych dla poszczególnych
klas fleksyjnych, a~także skróty nazw klas fleksyjnych używane w~korpusie.

\begin{tabular}{llll}
\label{skrklasflek}
\textbf{fleksem} &
\textbf{skrót} &
\textbf{forma podstawowa} &
\textbf{przykład}
\\
rzeczownik &
\emph{subst} &
mianownik liczby pojedynczej &
\emph{profesor}
\\
rzeczownik deprecjatywny &
\emph{depr} &
mianownik liczby pojedynczej rzeczownika &
\emph{profesor}
\\
liczebnik główny &
\emph{num} &
mianownik rodzaju męskiego rzeczowego &
\emph{pięć, dwa}
\\
liczebnik zbiorowy &
\emph{numcol} &
mianownik rodzaju męskiego rzeczowego
liczebnika głównego &
\emph{pięć, dwa}
\\
przymiotnik &
\emph{adj} &
mianownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego stopnia równego &
\emph{polski}
\\
przymiotnik przyprzym. &
\emph{adja} &
mianownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego przymiotnika w~stopniu równym &
\emph{polski}
\\
przymiotnik poprzyimkowy &
\emph{adjp} &
mianownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego przymiotnika w~stopniu równym &
\emph{polski}
\\
przysłówek &
\emph{adv} &
forma stopnia równego &
\emph{dobrze}, \emph{bardzo}
\\
zaimek nietrzecioosobowy &
\emph{ppron12} &
mianownik liczby pojedynczej &
\emph{ja}
\\
zaimek trzecioosobowy &
\emph{ppron3} &
mianownik liczby pojedynczej &
\emph{on}
\\
zaimek \textsc{siebie} &
\emph{siebie} &
biernik &
\emph{siebie}
\\
forma nieprzeszła &
\emph{fin} &
bezokolicznik &
\emph{czytać}
\\
forma przyszła \textsc{być} &
\emph{bedzie} &
bezokolicznik &
\emph{być}
\\
aglutynant \textsc{być} &
\emph{aglt} &
bezokolicznik &
\emph{być}
\\
pseudoimiesłów &
\emph{praet} &
bezokolicznik &
\emph{czytać}
\\
rozkaźnik &
\emph{impt} &
bezokolicznik &
\emph{czytać}
\\
bezosobnik &
\emph{imps} &
bezokolicznik &
\emph{czytać}
\\
bezokolicznik &
\emph{inf} &
bezokolicznik &
\emph{czytać}
\\
im. przys. współczesny &
\emph{pcon} &
bezokolicznik &
\emph{czytać}
\\
im. przys. uprzedni &
\emph{pant} &
bezokolicznik &
\emph{czytać}
\\
odsłownik &
\emph{ger} &
bezokolicznik &
\emph{czytać}
\\
im. przym. czynny &
\emph{pact} &
bezokolicznik &
\emph{czytać}
\\
im. przym. bierny &
\emph{ppas} &
bezokolicznik &
\emph{czytać}
\\
winien &
\emph{winien} &
forma męska liczby pojedynczej &
\emph{powinien, rad}
\\
predykatyw &
\emph{pred} &
jedyna forma tego fleksemu &
\emph{warto}
\\
przyimek &
\emph{prep} &
niewokaliczna forma tego fleksemu &
\emph{na, przez, w}
\\
spójnik &
\emph{conj} &
jedyna forma tego fleksemu &
\emph{oraz}
\\
kublik &
\emph{qub} &
jedyna forma tego fleksemu &
\emph{nie}, \emph{-że}, \emph{się}
\\
ciało obce nominalne &
\emph{xxs} &
mianownik liczby pojedynczej &
\emph{de},
\emph{l'Hospital}
\\
ciało obce luźne &
\emph{xxx} &
jedyna forma tego fleksemu &
\emph{bene}
\\
forma nierozpoznana &
\emph{ign} &
jedyna forma tego fleksemu &
~
\\
interpunkcja &
\emph{interp} &
jedyna forma tego fleksemu &
\emph{;}, \emph{.}, \emph{(}, \emph{]}
\end{tabular}
